پنج‌گانه جاودان سینمای ایران

اواسط دهه شصت و مشخصاً سال 65 را باید یکی از مهم‌ترین نقاط عطف سینمای ایران پس از پیروزی انقلاب اسلامی دانست، سینمایی که علی‌رغم انقلاب سال 57 هم چنان برمدار و جریان فیلم فارسی در حال حرکت بود تا در سال 65 با ساخت و اکران فیلم‌های چون شیر سنگی، خانه دوست کجاست، ناخدا خورشید، اجاره‌نشین‌ها و ... شاهد به راه افتادن موجی از آثار خاص و درخشان در سینمای ایران باشیم. آثاری که بدون اغراق باید اذعان کرد تا امروز و با گذشته تقریباً 4 دهه نه‌تنها همچنان به‌عنوان ماندگارترین فیلم‌های سینمای نامیده می‌شوند بلکه در کارنامه کاری و حرفه سازندگانشان نیز اگر شاخص‌ترین اثر نباشد یکی از درخشان‌ترین تجربیاتشان به شمار می‌رود.خانه دوست کجاست بهترین فیلم عباس کیارستمی، ناخدا خورشید مهم‌ترین فیلم ناصر تقوایی، شیر سنگی تأثیرگذارترین فیلم مسعود جعفری جوزانی به شمار می‌روند که همگی در یک سال ساخته و اکران شدند. از همین رو می‌بایست سال 65 را مبدأ رشد و تعالی سینمای ایران دانست.


صدالبته که در سالیان بعد نیز سینمای ایران نقاط عطف دیگری را داشته است مانند اواسط دهه هفتاد و با اکران فیلم‌های چون سرزمین خورشید احمدرضا درویش، آژانس شیشه‌ای ابراهیم حاتمی کیا، رنگ خدا مجید مجیدی و ... اما آنچه سال 65 را متفاوت‌تر از سایر دهه‌ها می‌کند تولید و اکران ماندگار در یک سال و یا نهایتاً دو سال است.اما اکنون و باگذشت 4 دهه به همت سازمان سینمایی با مشارکت و همراهی فیلم‌خانه، موزه سینما، تصویر شهر و سایر دستگاه‌ها سینمایی شاهد اکران مجدد برخی از این آثار ماندگار و جاودانه‌های سینمای ایران روی پرده هستیم که در قالب برنامه با عنوان سینمای ایران برای وطن که از روز گذشته در برخی از سینمایی و در سانس ویژه ساعت 16 روی پرده رفته‌اند و قطعاً لذت تماشای این آثار آن‌هم در پرده بزرگ نقره برای نسلی که نهایتاً این فیلم‌ها را در قاب تلویزیون و یا حتی در قاب گوشی‌ هوشمند دیده‌اند به‌مراتب می‌تواند تجربه شیرین و جذابی باشد.خانه دوست کجاست، ناخدا خورشید، سرزمین خورشید، شیر سنگی و گیلانه 5 فیلم سینمایی هستند که با عنوان فیلم‌های هفته اول سینمای ایران برای وطن در برخی از سینماهای کشور در سانس ویژه میزبان تمامی علاقه‌مندان و مخاطبان خواهند شد.البته که این برنامه از هفته گذشته با برگزاری جلسات نقد و برسی با حضور سازندگان آثار و اکران فیلم در موزه سینما کار خود را آغاز کرده است، برنامه‌ای که در همان جلسات نخست با اقبال و استقبال اهالی هنر، منتقدان و علاقه‌مندان روبه‌رو شد و چهره‌های شاخص و سازندگان پس از 4 دهه پشت میکروفن قرار گرفتند و در مقابل منتقدان از ناگفته‌های آن سال‌ها و دشواری‌های تولید فیلم سخن گفتند.


«شیر سنگی» یک «وسترن ایرانی» دومین ساخته مسعود جعفری جوزانی است که به ماندگارترین و مهم‌ترین اثر در کارنامه کاری‌اش بدل شد. فیلم در پنجمین جشنواره فیلم فجر در میان فیلم‌های شاخص سینمای ایران به چشم آمده و جایزه سیمرغ بلورین بهترین فیلم‌نامه را دریافت می‌کند و سپس در جشنواره‌های خارجی معتبری ازجمله؛ در یازدهمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم «مونترال» در بخش «سینمای امروز و فردا» در شهر مونترال در کشور کانادا روی پرده رفت و موردتقدیر نیز قرار گرفت.«شیر سنگی» داستان قتل مشکوک یک سرباز انگلیسی در کنار لوله‌های نفت مناطق بختیاری‌نشین شروع می‌شود و با انگشت اتهام به‌سوی «کوهیار» فرزند سرکرده طایفه که چادرنشین و گله‌دار هستند ادامه می‌یابد. به اصرار انگلیسی‌ها و با پا درمیانی خان قلعه نشین، کشمکش برای جلب او ادامه پیدا می‌کند. کوهیار خود را معرفی کرده و دستگیر می‌شود. هنگام نجات کوهیار توسط علی یار و هم‌رزمانش جنگی مسلحانه بین بختیاری‌ها و قشون دولتی درمی‌گیرد که به مرگ علی یار و قتل عامری توسط پسر نامدار خان می‌انجامد.این فیلم که در سال 1365 ساخته‌شده است اولین و تنها فیلمی است که منتقدان به آن «وسترن ایرانی» لقب داده‌اند، در زمره آثار ضد استعماری اثری درخشان است که حتی در کارنامه «مسعود جعفری جوزانی» نیز تکرار نشد.


شاهکار کیارستمی برای سینمای ایران «خانه دوست کجاست؟» را می‌توان مهم‌ترین فیلم عباس کیارستمی دانست. فیلمی که او را به‌عنوان یک فیلم‌ساز مؤلف به دنیا معرفی کرد، فیلمی که محصول سال 65 است و بسیاری از منتقدان آن را اولین قسمت از سه‌گانه کوکر ( نام روستایی که دو فیلم دیگر کیارستمی با عنوان زیر درختان زیتون و زندگی و دیگر هیچ در آنجا ساخته شد ) می‌نامند. خانه دوست کجاست در پنجمین جشنواره فیلم فجر در پنج رشته اصلی نامزد شد و درنهایت نیز جایزه ویژه هیئت‌داوران ، سیمرغ بهترین کارگردانی و صدابرداری را از آن خود کرد. اغراق نیست که این فیلم را باید معتبرترین فیلم سینمای ایران در جشنواره‌های جهانی دانست تا جایی که راتن تومیتوز امتیاز 100 درصد را به این فیلم اطلاق کرده است. امتیاز 100 در این مجله بدین معنا است که همه بررسی‌های صورت گرفته پیرامون نقدهای نوشته‌شده برای این فیلم در مطبوعات بسیار مثبت بوده است.محبوبیت این فیلم در بین هنرمندان داخلی نیز بسیار قابل‌توجه بود تا جایی که هوشنگ آزادی ور در خصوص این اثر نوشت : فیلم خانه دوست کجاست سلامت و روانی شعر سپهری، باریک‌بینی و ژرفای سه‌تار لطفی، ایجاز و عرفان نقاشی‌های بهمن بروجنی را دارد. این فیلم را تنها در ایران می‌شد ساخت. و تنها کیارستمی می‌توانست آن را بسازد.


قله سینمای ایران ناخدا خورشید ساخته ناصر تقوایی از مهم‌ترین آثار سینمای ایران است. که با اقتباس از یکی از آثار همینگوی ساخته‌شده. این فیلم یکی از مهم‌ترین پیوندهای ادبیات و سینما در هنر کشور محسوب می‌شود؛ اقتباسی آزاد از رمان داشتن و نداشتن اثر ارنست همینگوی که بسیاری از سینما دوستان آن را بهترین اثر تاریخ سینمای ایران می‌دانند. ناخدا خورشید، داستان ناخدای یک لنج بارکش را در جنوب ایران روایت می‌کند که گروهی شرور می‌خواهند او را وادار کنند تا آن‌ها را به آن‌سوی آب‌ها ببرد؛ حادثه‌ای که مسیر زندگی ناخدا را عوض می‌کند.فیلم از همان زمانِ اولین نمایش در پنجمین جشنواره فیلم فجر با واکنش‌های مثبت منتقدان روبه‌رو و نامزد هفت جایزه از این جشنواره شد (هرچند درنهایت تنها ۲ جایزه بهترین بازیگر نقش اول مرد و بهترین بازیگر نقش مکمل مرد به این فیلم رسید.) همچنین فیلم ناخدا خورشید یکی از موفق‌ترین فیلم‌های دهه ۶۰ سینمای ایران بود و در سال ۱۹۸۸ توانست جایزه پلنگ برنز (سومین فیلم برتر) را از جشنواره معتبر لوکارنو تصاحب کند. این هرچند در اکران به فروش قابل‌توجهی دست نیافت اما به‌مرور جایگاه برجسته‌ای نزد سینما دوستان به‌دست آورد و به‌عنوان یکی از قله‌های سینمای پس از انقلاب شناخته شد.


سرزمین خورشید این فیلم را باید پنجمین تجربه کارگردانی احمدرضا درویش دانست شاید سرزمین خورشید مهم‌ترین اثر درویش نباشد اما بدون شک جزو سه تجربه ماندگار در کارنامه کاری این هنرمند به شمار می‌رود.. داستان فیلم در دوران جنگ ایران و عراق و در شهر خرمشهر روایت می‌شود و حول محور تلاش برای نجات مجروحان و کادر پزشکی یک بیمارستان محاصره‌شده توسط نیروهای عراقی می‌چرخد.اما از نکات برجسته این اثر بازی چشمگیر گل‌چهره سجادیه است که در جشنواره فیلم فجر برای این هنرمند سیمرغ بلورین بهترین بازیگر زن را به ارمغان آورد. در کنار سیمرغ بازیگری زن شش سیمرغ دیگر نیز در جشنواره نصیب این فیلم شد.گیلانهفیلمی که بر اساس داستانی واقعی درباره یک مادر و پسرش در دوران جنگ ساخته‌شده است.گیلانه، زنی است که باوجود سختی‌ها و مشکلات، تلاش می‌کند تا خانواده‌اش را حفظ کند و از پسرش در برابر جنگ محافظت نماید. این فیلم در جشنواره فیلم با کسب سه سیمرغ بلورین جزو آثار شاخص به شمار می‌رود.نوشته از: محمد محمدی